BEGIN:VCALENDAR VERSION:2.0 PRODID:-//jEvents 2.0 for Joomla//EN CALSCALE:GREGORIAN METHOD:PUBLISH BEGIN:VTIMEZONE TZID:Europe/Amsterdam BEGIN:STANDARD DTSTART:20250210T200000 RDATE:20250330T030000 TZOFFSETFROM:+0200 TZOFFSETTO:+0100 TZNAME:Europe/Amsterdam CET END:STANDARD BEGIN:STANDARD DTSTART:20251026T020000 RDATE:20260329T030000 TZOFFSETFROM:+0200 TZOFFSETTO:+0100 TZNAME:Europe/Amsterdam CET END:STANDARD BEGIN:STANDARD DTSTART:20261025T020000 RDATE:20270328T030000 TZOFFSETFROM:+0200 TZOFFSETTO:+0100 TZNAME:Europe/Amsterdam CET END:STANDARD BEGIN:STANDARD DTSTART:20271031T020000 RDATE:20280326T030000 TZOFFSETFROM:+0200 TZOFFSETTO:+0100 TZNAME:Europe/Amsterdam CET END:STANDARD BEGIN:STANDARD DTSTART:20281029T020000 RDATE:20290325T030000 TZOFFSETFROM:+0200 TZOFFSETTO:+0100 TZNAME:Europe/Amsterdam CET END:STANDARD BEGIN:STANDARD DTSTART:20291028T020000 RDATE:20300331T030000 TZOFFSETFROM:+0200 TZOFFSETTO:+0100 TZNAME:Europe/Amsterdam CET END:STANDARD BEGIN:STANDARD DTSTART:20301027T020000 RDATE:20310330T030000 TZOFFSETFROM:+0200 TZOFFSETTO:+0100 TZNAME:Europe/Amsterdam CET END:STANDARD BEGIN:STANDARD DTSTART:20311026T020000 RDATE:20320328T030000 TZOFFSETFROM:+0200 TZOFFSETTO:+0100 TZNAME:Europe/Amsterdam CET END:STANDARD BEGIN:DAYLIGHT DTSTART:20250330T030000 RDATE:20251026T020000 TZOFFSETFROM:+0100 TZOFFSETTO:+0200 TZNAME:Europe/Amsterdam CEST END:DAYLIGHT BEGIN:DAYLIGHT DTSTART:20260329T030000 RDATE:20261025T020000 TZOFFSETFROM:+0100 TZOFFSETTO:+0200 TZNAME:Europe/Amsterdam CEST END:DAYLIGHT BEGIN:DAYLIGHT DTSTART:20270328T030000 RDATE:20271031T020000 TZOFFSETFROM:+0100 TZOFFSETTO:+0200 TZNAME:Europe/Amsterdam CEST END:DAYLIGHT BEGIN:DAYLIGHT DTSTART:20280326T030000 RDATE:20281029T020000 TZOFFSETFROM:+0100 TZOFFSETTO:+0200 TZNAME:Europe/Amsterdam CEST END:DAYLIGHT BEGIN:DAYLIGHT DTSTART:20290325T030000 RDATE:20291028T020000 TZOFFSETFROM:+0100 TZOFFSETTO:+0200 TZNAME:Europe/Amsterdam CEST END:DAYLIGHT BEGIN:DAYLIGHT DTSTART:20300331T030000 RDATE:20301027T020000 TZOFFSETFROM:+0100 TZOFFSETTO:+0200 TZNAME:Europe/Amsterdam CEST END:DAYLIGHT BEGIN:DAYLIGHT DTSTART:20310330T030000 RDATE:20311026T020000 TZOFFSETFROM:+0100 TZOFFSETTO:+0200 TZNAME:Europe/Amsterdam CEST END:DAYLIGHT END:VTIMEZONE BEGIN:VEVENT UID:dd957cf5-f7fa-6230-3a95-a38d038be4bf CATEGORIES:Leerhuis CREATED:20260316T203032 SUMMARY:Theologisch Café: Durven leven met verbeelding : over hemel en hel LOCATION:De Ruimte URL;VALUE=URI:https://test.pg-elst.nl/actueel/agenda/evenementdetail/7683/-/theologisch-c afé-durven-leven-met-verbeelding-over-hemel-en-hel?tmpl=component DESCRIPTION:
Locatie:De Ruimte
Datu m:11-02-2026
Tijd:20:00-21:30
Onderwerp:Theologisch Café: Durven leven met verbeelding : over hemel en hel
Info:J ac.Franken
Kerkdiensten


Theologisch café, De Ruimte, Elst 11-2-2026
inloop 19:30 , gespre k 20:00 uur.

Inleiding
De vorige keer, 21 januari, spraken we over beelden van de kerk.
In eén van die verbeeldingen is de kerk :‘dom us dei et porta coeli’ =huis van god en poort van de hemel’. Te zien op ee n kerk ergens in Toscane Italië en in ons eigen land, in Breda.

poort van de hemel LatijnEen voorstelling die teruggaat op de ideeën van kerkvaders zoals Irenaeus en Cyprianus.
Maar wat bedoelen we dan met ‘ de hemel’. Je vindt beschrijvingen van hemel en hel op verschillende manier en terug in talloze kunstwerken, in literatuur ,in films

Een meer aardse verbeelding lees je een krantenkop over ‘een idealist’ (VK 9-01-2026 ):
“Ik wil bijdragen aan een hemel op aarde….. Dit is toch de plek waar het goed moet komen.”
En als tegenbeeld daarvan : “De Nederlander Hen drik (40) overleeft de hel van de Oekraïense loopgraaf vol ratten: ’Daar la g ik, alleen en gewond, bij min 15 graden.” (Telegraaf 16-01-2026).
Zo beelden we soms de hemel en de hel af: de hemel als een paradijselijke ple k op aarde en de hel als de ergste plek op aarde die je kunt bedenken.
Gelovigen denken bij ‘hemel en hel’ meestal aan het hiernamaals en een leve n ná de dood. “Kom je dan in de hemel of kom je dan in de hel?” En wat stel je je daarbij voor?
Je vindt beschrijvingen van hemel en hel op versch illende manieren terug in talloze kunstwerken, in literatuur, in films.

Het hiernamaals
Een intrigerende en indringend vraag die mensen z ich stellen – in alle mogelijke culturen is de vraag ‘wat er is na de dood’ . Is er een hiernamaals of niet? En is er een ziel die voort bestaat ? En z ie je dan je geliefden weer terug ?
In het Hindoeïsme en Boedhisme is sprake van reïncarnatie en het uiteindelijk bereiken van de staat van verli chting of verlossing.
In de Noordse en Germaanse mythologie zijn er ver schillende ‘hemelen’ o.a. het Walhalla.
In de Griekse mythologie ging men na de dood naar de onderwereld (de Hades). Wie goed geleefd had ging na ar de Elyseïsche velden, wie slecht geleefd had naar de Tartaros, waar de e euwige Sisyphusarbeid wachtte of de Tantaluskwelling.
Het begrip ‘Tarta ros’ wordt ook gebruikt in de 2e brief van Petrus (hfdst 2:4) als plaats va n de diepste duisternis waar gevallen engelen hun oordeel afwachten.
In de Egyptische mythologie is sprake van een onderwereld en een reis naar de hemel of de volgende wereld, op de zonneboot. Sommigen doorstaan de reis, anderen verdwijnen in een zee van vuur.
In de Babylonische traditie zij n er talloze goden die verblijven in diverse hemelen. Voor mensen is daar g eeen plaatss en het beroemde Gilgamesj -epos beschrijft dat er voor mensen geen eeuwig leven is weggelegd.
In de Perzische ( Iraanse) traditie spe elt de strijd tussen goed en kwaad een centrale rol in de visioenen van de profeet Zoroaster of Zarathustra. Zarathustra geloofde in een laatste oorde el waarbij ieder van ons verantwoording over zijn leven moet afleggen en be loond óf gestraft wordt in het hiernamaals.
De Griekse (hellenistische) , Egyptische en Babylonisch/Perzische tradities hebben invloed gehad op de Joodse traditie.

De joodse traditie
Opmerkelijk is dat in de b ijbel niet gesproken wordt over ‘hemel en hel’ maar over ‘hemel en aarde’. En dat past bij het klassieke oud oosterse wereldbeeld. De aarde wordt over koepeld door de hemel , die soms op zuilen staat, en omgeven is door water, boven en onder de aarde en ook boven het hemelgewelf (waar soms de hemelsl uizen open kunnen gaan).
De hemel wordt in verschillende teksten voorge steld als de woonplaats van God en van de engelen. Soms wordt ook gezegd da t God troont in de hemel. ‘De hemel is de hemel van God, maar de aarde heef t Hij de mensenkinderen gegeven’ (Ps. 115:16). Soms wordt ook gezegd dat Go d troont in de hemel. Tegelijk wordt gezegd dat de hemel en de hemelen God niet kunnen bevatten (bijvoorbeeld 1 Koningen 8:27). In een van de psalmen is God verheven bóven de hemelen.
Er is een ‘metafysische’ bijbetekeni s waarin de hemel staat voor alles wat macht heeft over de mensen. Het woor d hemel of hemelen wordt ook gebruikt als aanduiding van God (om het gebrui k van de heilige godsnaam te vermijden) zowel in het Grieks (ouranos) als i n het Hebreeuws (sjamajim). Koninkrijk of koningschap der hemelen is dan id entiek aan koninkrijk of koningschap van God. En visioenen en verschijninge n vanuit de hemelen kun je uitleggen als ‘afkomstig uit de sfeer van het go ddelijke’.
In de visioenen van Jesaja (in Jesaja 22-24) horen we dat Go d zal afrekenen in de hemel met de machten van de hemel en op aarde met de vorsten van de aarde. Zij zullen worden opgesloten in een kerker, gevangen in een kuil en na lange tijd hun straf ontvangen. Hemel en aarde zullen bei de vergaan. En Jesaja 65 spreekt over de schepping van een nieuwe hemel en een nieuwe aarde.


Leven na de dood
Nergens in de teksten in het Oude Testament wordt de hemel voorgesteld als een plek waar mensen n a hun dood heengaan. Van Henoch wordt gezegd dat hij wandelde met God en da t God hem wegnam (Genesis 5 :24) maar van opname in de hemel is geen sprake . Van de profeet Elia lezen we dat hij in een storm in een vurige wagen met paarden ten hemel voer. (2 Koningen 2:11).
In het Oude Testament wordt wel gesproken over het schimmenrijk (sheool; in het grieks de hades), waar de doden verblijven, het graf als een plek waar God niet aanwezig is. Maar van het opstaan van de doden is nergens sprake. ‘Stof ben je en tot stof zul je weerkeren.’ De vertroostende visioenen van de profeten hebben betrek king op het leven in vrede en sterven in gezegende ouderdom. Er zijn enkel e passages bij de profeten (bijvoorbeeld in Ezechiel 37 ) en in de psalmen (bijvoorbeeld psalm 73) die je met enige verbeelding zo zou kunnen interpre teren dat er leven is na de dood.
In de latere joodse literatuur , na o ngeveer 200 voor Christus, ontstaan er nieuwe visies op het leven na de do od. Zoals in de visioenen van Daniel (hfdst 12: 1-4).lezen we over een ‘dag des oordeels’. Velen van hen die slapen in het stof zullen ontwaken. En so mmigen van hen zullen eeuwig leven en stralen als sterren aan de hemel. En anderen worden voor eeuwig veracht. Van een hel van vuur is geen sprake.
In de joodse literatuur uit de periode na 200 vóor Christus – en deels on der invloed van de Perzisch Babylonische tradities vinden we veel meer spec ulaties en visioenen over het einde van de wereld en ook over een oordeel , over het opstaan van de doden en over een leven na de dood en een onsterfe lijke ziel.
De uitvoerigste is het boek van Henoch. Daar komt ook de ge dachte op aan een onderverdeling van de Sjeool of Hades: de rechtvaardigen kunnen toch niet – wachtend op het laatste oordeel - samen met de onrechtva ardigen in het dodenrijk verblijven.

De christelijke traditie
In het Nieuwe Testament zijn er enkele passages die uitgaan van een leven n a de dood.
En dit wordt verbonden met leven bij God, of in de hemel teg enover de gehenna of het leven met eeuwige bestraffing of het vuur na het l aatste oordeel. Bijvoorbeeld in het evangelie van Mattheus (hfdst 24 en 25) . Met gehenna wordt verwezen naar het dal van Hinnom, bij Jeruzalem, waar i n de oudtestamentische tijd kinderen aan de god Moloch werden geofferd.
Daarnaast is in enkele teksten sprake van het dodenrijk of de hades waar de gestorvenen verblijven in afwachting van het oordeel. Dat ’laatste oorde el’ of ‘de dag van het oordeel’ wordt in de christelijke traditie vooral af geleid uit Mattheus 25. Daar wacht de rechtvaardigen eeuwig leven en de nie t-rechtvaardigen de eeuwige bestraffing.
In de eerste eeuwen van het ch ristendom is door veel theologen eindeloos gespeculeerd over hemel en hel. Met name de visioenen van Johannes in het boek Openbaringen zijn hier de in spiratie voor geweest. En daarnaast het apocriefe boek “Openbaring van Petr us” uit de 2e eeuw.


De middeleeuwse verbeelding van hemel en hel door Dante
De meest uitgebreide christelijke beschrijving van dit h iernamaals vind je waarschijnlijk bij de Italiaanse wetenschapper en kunste naar Dante Alighieri in zijn boek : “De goddelijke komedie” (rond 1320). D aarin beschrijft/ verbeeldt hij de hel met verschillende kringen. Dan is er het vagevuur (bij Dante de louteringsberg genoemd, met op de top daarvan h et aardse paradijs).En daarnaast de negen hemelsferen die als ringen rondom de aarde liggen. En daaromheen ligt de opperste hemel, waar de zielen van de zaligen / heiligen zich bevinden die God kunnen aanschouwen. En zo past iedereen ergens in een hokje.

In dit hiernamaals-model is ook nog sprake van het ‘voorgeborchte’ of ‘limbo’ (door paus Gregorius I in het jaa r 593 aan de leer van de kerk toegevoegd) waar de zielen van die mensen zic h bevinden die niet in de hemel, niet in de hel en ook niet in het vagevuur thuishoren.
Zoals bijvoorbeeld wie niet gedoopt was, wie leefde vóor d e tijd van Christus én de deugdzame heidenen. Pastoraal was/is dat in de RK -Kerk een belangrijk probleem waarbij het onder meer gaat over (de begrafen is ) en het lot van de ongedoopte kinderen die zijn gestorven. Was het kind gedoopt dan ging de ziel naar de hemel , zo niet dan ging de ziel van het kind -vanwege de erfzonde- naar het voorgeborchte. In het apocriefe evangel ie van Nikodemus (uit de 4e eeuw) lezen we in de Latijnse versies uit de 5e eeuw over de ‘nederdaling ter helle’ van Christus, met een speculatieve ve rwijzing naar Efeze 4:9 .
Christus haalt daar mensen uit het voorgeborc hte en neemt hen mee naar de hemel.
Daarvan is een prachtige afbeelding - ca1310– van Duccio di Buoninsegna in Siena.

Hemel

Chri stelijke verbeelding van de hel
Een belangrijk verschil is er tussen de Latijnstalige Westerse kerk, met Rome als centrum, en de Griekstalige Oost erse kerk met Byzantium/Constantinopel als centrum. Voorbeelden zijn in het Westen Irenaeus, bissschop van Lyon (rond 175 ) die de biibelteksten voora l letterlijk interpreteert. En in het Oosten Clemens van Alexandrië (rond 2 00) die zoekt naar de diepere verborgen betekenis van de teksten , een zinn ebeeldige (allegorische) interpretatie.
Kort door de bocht kun je zegge n dat in het Westen, met Augustinus (4e eeuw) als belangrijkste theoloog, h et juridische principe van de rechtvaardigheid en de noodzaak van het (eeuw ig) straffen van de zondaar deel uitmaakt van de ‘verbeelding’.
In het voetspoor van Clemens en zijn leerling Origenes is in het Oosten, met als b elangrijkste woordvoerder Gregorius van Nyssa (4e eeuw) de gedachte van ‘d e verzoening voor allen’ (in het Grieks: ‘apokatastasis’) als een optie ope n blijven staan. De gedachte – of in termen van ons theologisch café : de v erbeelding - is dat de genade van God zo groot is dat die er zelfs is voor de ergste zondaar en dat God uiteindelijk alles en allen zal verzoenen en h erstellen
De angst voor de eeuwige verdoemenis die kleeft aan het beeld van de hel is daarmee niet meer aan de orde. En de ‘hel’ is dan een plek v an loutering.

Tenslotte
Ik zie drie kernpunten in onze verbeel ding van hemel en hel:
Het eerste is dat wij geloven dat wij geborgen z ijn bij God . Zoals de profeet Jesaja in zijn visioen zegt: ‘Ik vergeet jou nooit. Ik heb je in mijn handpalmen gegrift.’ En wij kunnen ons verbeelden , we kunnen geloven en hopen, dat dit niet alleen gezegd is voor de levend en maar ook voor de gestorvenen.
Het tweede is dat goed en kwaad releva nt zijn en recht en straf moet geschieden in een oordeel maar dat het er ui teindelijk om gaat dat de rechtvaardige en de zondaar, de dader en het slac htoffer zich met elkaar verzoenen. En of dat in dit leven of na dit leven i s , dat is een vraag.
Het derde is dat het Goddelijke ook al in het hie r en nu vorm kan krijgen en dat het onze roeping is om recht te doen en er geen hel van te maken op aarde maar een paradijs.
En dat is , zo kunnen wij ons verbeelden in onze visioenen, in geloven en hopen , als een gemank eerde voorafschaduwing van wat komen gaat.

Hartelijke groet en to t ziens,

Jac.Franken This event was imported from: https://test.pg-elst.nl/actueel/agenda/ev enementdetail/7683/-/theologisch-café-durven-leven-met-verbeelding-over-hem el-en-hel?tmpl=component X-ALT-DESC;FMTTYPE=text/html:

Locatie:De Ruimte
Datu m:11-02-2026
Tijd:20:00-21:30
Onderwerp:Theologisch Café: Durven leven met verbeelding : over hemel en hel
Info:J ac.Franken
Kerkd iensten


Theologisch café, De Ruimte, Elst 11-2-2026inloop 19:30 , gesprek 20:00 uur.

Inleiding
De vorige keer, 21 januari, spraken we over beelden van de kerk.
In eén van die verbee ldingen is de kerk :‘domus dei et porta coeli’ =huis van god en poort van d e hemel’. Te zien op een kerk ergens in Toscane Italië en in ons eigen lan d, in Breda.


poort van de hemel LatijnEen voorstelling die te ruggaat op de ideeën van kerkvaders zoals Irenaeus en Cyprianus.
Maar w at bedoelen we dan met ‘de hemel’. Je vindt beschrijvingen van hemel en hel op verschillende manieren terug in talloze kunstwerken, in literatuur ,in films

Een meer aardse verbeelding lees je een krantenkop over ‘een idealist’ (VK 9-01-2026):
“Ik wil bijdragen aan een hemel op aarde….. Dit is toch de plek waar het goed moet komen.”
En als tegenbeeld daarva n : “De Nederlander Hendrik (40) overleeft de hel van de Oekraïense loopgr aaf vol ratten: ’Daar lag ik, alleen en gewond, bij min 15 graden.” (Telegr aaf 16-01-2026).
Zo beelden we soms de hemel en de hel af: de hemel al s een paradijselijke plek op aarde en de hel als de ergste plek op aarde di e je kunt bedenken.
Gelovigen denken bij ‘hemel en hel’ meestal aan het hiernamaals en een leven ná de dood. “Kom je dan in de hemel of kom je dan in de hel?” En wat stel je je daarbij voor?
Je vindt beschrijvingen va n hemel en hel op verschillende manieren terug in talloze kunstwerken, in l iteratuur, in films.

Het hiernamaals
Een intrigerende en indri ngend vraag die mensen zich stellen – in alle mogelijke culturen is de vraa g ‘wat er is na de dood’. Is er een hiernamaals of niet? En is er een ziel die voort bestaat ? En zie je dan je geliefden weer terug ?
In het Hin doeïsme en Boedhisme is sprake van reïncarnatie en het uiteindelijk bereike n van de staat van verlichting of verlossing.
In de Noordse en Germaans e mythologie zijn er verschillende ‘hemelen’ o.a. het Walhalla.
In de Griekse mythologie ging men na de dood naar de onderwereld (de Hades). Wie goed geleefd had ging naar de Elyseïsche velden, wie slecht geleefd had naa r de Tartaros, waar de eeuwige Sisyphusarbeid wachtte of de Tantaluskwellin g.
Het begrip ‘Tartaros’ wordt ook gebruikt in de 2e brief van Petrus ( hfdst 2:4) als plaats van de diepste duisternis waar gevallen engelen hun o ordeel afwachten.
In de Egyptische mythologie is sprake van een onderwe reld en een reis naar de hemel of de volgende wereld, op de zonneboot. Somm igen doorstaan de reis, anderen verdwijnen in een zee van vuur.
In de B abylonische traditie zijn er talloze goden die verblijven in diverse hemele n. Voor mensen is daar geeen plaatss en het beroemde Gilgamesj -epos beschr ijft dat er voor mensen geen eeuwig leven is weggelegd.
In de Perzische ( Iraanse) traditie speelt de strijd tussen goed en kwaad een centrale rol in de visioenen van de profeet Zoroaster of Zarathustra. Zarathustra geloo fde in een laatste oordeel waarbij ieder van ons verantwoording over zijn l even moet afleggen en beloond óf gestraft wordt in het hiernamaals.
De Griekse (hellenistische), Egyptische en Babylonisch/Perzische tradities heb ben invloed gehad op de Joodse traditie.

De joodse traditie
Op merkelijk is dat in de bijbel niet gesproken wordt over ‘hemel en hel’ maar over ‘hemel en aarde’. En dat past bij het klassieke oud oosterse wereldbe eld. De aarde wordt overkoepeld door de hemel , die soms op zuilen staat, e n omgeven is door water, boven en onder de aarde en ook boven het hemelgewe lf (waar soms de hemelsluizen open kunnen gaan).
De hemel wordt in vers chillende teksten voorgesteld als de woonplaats van God en van de engelen. Soms wordt ook gezegd dat God troont in de hemel. ‘De hemel is de hemel van God, maar de aarde heeft Hij de mensenkinderen gegeven’ (Ps. 115:16). Soms wordt ook gezegd dat God troont in de hemel. Tegelijk wordt gezegd dat de hemel en de hemelen God niet kunnen bevatten (bijvoorbeeld 1 Koningen 8:27 ). In een van de psalmen is God verheven bóven de hemelen.
Er is een ‘m etafysische’ bijbetekenis waarin de hemel staat voor alles wat macht heeft over de mensen. Het woord hemel of hemelen wordt ook gebruikt als aanduidin g van God (om het gebruik van de heilige godsnaam te vermijden) zowel in he t Grieks (ouranos) als in het Hebreeuws (sjamajim). Koninkrijk of koningsch ap der hemelen is dan identiek aan koninkrijk of koningschap van God. En vi sioenen en verschijningen vanuit de hemelen kun je uitleggen als ‘afkomstig uit de sfeer van het goddelijke’.
In de visioenen van Jesaja (in Jesaj a 22-24) horen we dat God zal afrekenen in de hemel met de machten van de h emel en op aarde met de vorsten van de aarde. Zij zullen worden opgesloten in een kerker, gevangen in een kuil en na lange tijd hun straf ontvangen. H emel en aarde zullen beide vergaan. En Jesaja 65 spreekt over de schepping van een nieuwe hemel en een nieuwe aarde.


Leven na de dood
Nergens in de teksten in het Oude Testament wordt de hemel voorgesteld al s een plek waar mensen na hun dood heengaan. Van Henoch wordt gezegd dat hi j wandelde met God en dat God hem wegnam (Genesis 5 :24) maar van opname in de hemel is geen sprake. Van de profeet Elia lezen we dat hij in een storm in een vurige wagen met paarden ten hemel voer. (2 Koningen 2:11).
In het Oude Testament wordt wel gesproken over het schimmenrijk (sheool; in he t grieks de hades), waar de doden verblijven, het graf als een plek waar Go d niet aanwezig is. Maar van het opstaan van de doden is nergens sprake. ‘ Stof ben je en tot stof zul je weerkeren.’ De vertroostende visioenen van d e profeten hebben betrekking op het leven in vrede en sterven in gezegende ouderdom. Er zijn enkele passages bij de profeten (bijvoorbeeld in Ezechie l 37 ) en in de psalmen (bijvoorbeeld psalm 73) die je met enige verbeeldin g zo zou kunnen interpreteren dat er leven is na de dood.
In de latere joodse literatuur , na ongeveer 200 voor Christus, ontstaan er nieuwe visi es op het leven na de dood. Zoals in de visioenen van Daniel (hfdst 12: 1-4 ).lezen we over een ‘dag des oordeels’. Velen van hen die slapen in het sto f zullen ontwaken. En sommigen van hen zullen eeuwig leven en stralen als s terren aan de hemel. En anderen worden voor eeuwig veracht. Van een hel van vuur is geen sprake.
In de joodse literatuur uit de periode na 200 vóo r Christus – en deels onder invloed van de Perzisch Babylonische tradities vinden we veel meer speculaties en visioenen over het einde van de wereld e n ook over een oordeel , over het opstaan van de doden en over een leven na de dood en een onsterfelijke ziel.
De uitvoerigste is het boek van Hen och. Daar komt ook de gedachte op aan een onderverdeling van de Sjeool of H ades: de rechtvaardigen kunnen toch niet – wachtend op het laatste oordeel - samen met de onrechtvaardigen in het dodenrijk verblijven.

De ch ristelijke traditie
In het Nieuwe Testament zijn er enkele passages die uitgaan van een leven na de dood.
En dit wordt verbonden met leven bij God, of in de hemel tegenover de gehenna of het leven met eeuwige bestraff ing of het vuur na het laatste oordeel. Bijvoorbeeld in het evangelie van M attheus (hfdst 24 en 25). Met gehenna wordt verwezen naar het dal van Hinno m, bij Jeruzalem, waar in de oudtestamentische tijd kinderen aan de god Mol och werden geofferd.
Daarnaast is in enkele teksten sprake van het dod enrijk of de hades waar de gestorvenen verblijven in afwachting van het oor deel. Dat ’laatste oordeel’ of ‘de dag van het oordeel’ wordt in de christe lijke traditie vooral afgeleid uit Mattheus 25. Daar wacht de rechtvaardige n eeuwig leven en de niet-rechtvaardigen de eeuwige bestraffing.
In de eerste eeuwen van het christendom is door veel theologen eindeloos gespecul eerd over hemel en hel. Met name de visioenen van Johannes in het boek Open baringen zijn hier de inspiratie voor geweest. En daarnaast het apocriefe b oek “Openbaring van Petrus” uit de 2e eeuw.


De middeleeuwse v erbeelding van hemel en hel door Dante
De meest uitgebreide christelijk e beschrijving van dit hiernamaals vind je waarschijnlijk bij de Italiaanse wetenschapper en kunstenaar Dante Alighieri in zijn boek : “De goddelijke komedie” (rond 1320). Daarin beschrijft/ verbeeldt hij de hel met verschil lende kringen. Dan is er het vagevuur (bij Dante de louteringsberg genoemd, met op de top daarvan het aardse paradijs).En daarnaast de negen hemelsfer en die als ringen rondom de aarde liggen. En daaromheen ligt de opperste he mel, waar de zielen van de zaligen / heiligen zich bevinden die God kunnen aanschouwen. En zo past iedereen ergens in een hokje.

In dit hiern amaals-model is ook nog sprake van het ‘voorgeborchte’ of ‘limbo’ (door pau s Gregorius I in het jaar 593 aan de leer van de kerk toegevoegd) waar de z ielen van die mensen zich bevinden die niet in de hemel, niet in de hel en ook niet in het vagevuur thuishoren.
Zoals bijvoorbeeld wie niet gedoop t was, wie leefde vóor de tijd van Christus én de deugdzame heidenen. Pasto raal was/is dat in de RK-Kerk een belangrijk probleem waarbij het onder mee r gaat over (de begrafenis ) en het lot van de ongedoopte kinderen die zijn gestorven. Was het kind gedoopt dan ging de ziel naar de hemel , zo niet d an ging de ziel van het kind -vanwege de erfzonde- naar het voorgeborchte. In het apocriefe evangelie van Nikodemus (uit de 4e eeuw) lezen we in de La tijnse versies uit de 5e eeuw over de ‘nederdaling ter helle’ van Christus, met een speculatieve verwijzing naar Efeze 4:9 .
Christus haalt daar m ensen uit het voorgeborchte en neemt hen mee naar de hemel.
Daarvan is een prachtige afbeelding- ca1310– van Duccio di Buoninsegna in Siena.

Hemel

Christelijke verbeelding van de hel
Een belangrijk verschil is er tussen de Latijnstalige Westerse kerk, met Rome als centrum, en de Griekstalige Oosterse kerk met Byzantium/Constantinopel als centrum. Voorbeelden zijn in het Westen Irenaeus, bissschop van Lyon (rond 175 ) di e de biibelteksten vooral letterlijk interpreteert. En in het Oosten Clemen s van Alexandrië (rond 200) die zoekt naar de diepere verborgen betekenis v an de teksten , een zinnebeeldige (allegorische) interpretatie.
Kort do or de bocht kun je zeggen dat in het Westen, met Augustinus (4e eeuw) als b elangrijkste theoloog, het juridische principe van de rechtvaardigheid en d e noodzaak van het (eeuwig) straffen van de zondaar deel uitmaakt van de ‘v erbeelding’.
In het voetspoor van Clemens en zijn leerling Origenes is in het Oosten, met als belangrijkste woordvoerder Gregorius van Nyssa (4e eeuw) de gedachte van ‘de verzoening voor allen’ (in het Grieks: ‘apokatast asis’) als een optie open blijven staan. De gedachte – of in termen van ons theologisch café : de verbeelding - is dat de genade van God zo groot is d at die er zelfs is voor de ergste zondaar en dat God uiteindelijk alles en allen zal verzoenen en herstellen
De angst voor de eeuwige verdoemenis die kleeft aan het beeld van de hel is daarmee niet meer aan de orde. En de ‘hel’ is dan een plek van loutering.

Tenslotte
Ik zie drie ke rnpunten in onze verbeelding van hemel en hel:
Het eerste is dat wij ge loven dat wij geborgen zijn bij God . Zoals de profeet Jesaja in zijn visio en zegt: ‘Ik vergeet jou nooit. Ik heb je in mijn handpalmen gegrift.’ En w ij kunnen ons verbeelden , we kunnen geloven en hopen, dat dit niet alleen gezegd is voor de levenden maar ook voor de gestorvenen.
Het tweede is dat goed en kwaad relevant zijn en recht en straf moet geschieden in een oo rdeel maar dat het er uiteindelijk om gaat dat de rechtvaardige en de zonda ar, de dader en het slachtoffer zich met elkaar verzoenen. En of dat in dit leven of na dit leven is , dat is een vraag.
Het derde is dat het Godd elijke ook al in het hier en nu vorm kan krijgen en dat het onze roeping is om recht te doen en er geen hel van te maken op aarde maar een paradijs.En dat is , zo kunnen wij ons verbeelden in onze visioenen, in geloven e n hopen , als een gemankeerde voorafschaduwing van wat komen gaat.

Hartelijke groet en tot ziens,

Jac.Franken

This event was imported from: https://test.pg-e lst.nl/actueel/agenda/evenementdetail/7683/-/theologisch-café-durven-leven- met-verbeelding-over-hemel-en-hel?tmpl=componentDTSTAMP:20260517T193835 DTSTART;TZID=Europe/Amsterdam:20260211T200000 DTEND;TZID=Europe/Amsterdam:20260211T213000 SEQUENCE:0 TRANSP:OPAQUE END:VEVENT END:VCALENDAR